Çin merkezli yapay zeka girişimi Moonshot AI'nın yeni modeli 'Kimi K3'ü piyasaya sürmesiyle birlikte ABD yapay zeka politikasındaki çatlaklar iyice belirginleşti. Silikon Vadisi'nde OpenAI ve Anthropic, Çinli şirketlerin ABD modellerini yasa dışı yollarla 'damıttığı' (distillation) iddiasıyla sıkı düzenleme talep ederken; diğer teknoloji şirketleri ve Washington yönetimi arasında da Çin açık kaynak modellerine yönelik kısıtlamalar konusunda derin görüş ayrılıkları yaşanıyor.
ABD merkezli IT medyası The Information'ın 23 Temmuz tarihli haberine göre, OpenAI ve Anthropic, Çinli yapay zeka şirketlerinin ABD'nin en gelişmiş modellerini izinsiz kopyalamak için damıtma tekniğini kullandığını öne sürüyor. Damıtma, büyük dil modellerinin çıktılarını eğitim verisi olarak kullanarak daha küçük ve ucuz modeller oluşturma yöntemi. İki şirket, bu yöntemin hizmet şartlarını ihlal ettiğini ve fikri mülkiyet ihlali ile endüstriyel casusluk anlamına geldiğini savunuyor.
Anthropic, Çin açık kaynak modellerinin siber saldırılar veya askeri-istihbarat faaliyetleri için kullanılabileceği uyarısında bulunarak, yapay zeka yarı iletken ihracatının sıkı denetimini ve modele erişim kısıtlamalarını talep ediyor. OpenAI ise Çin modellerindeki performans artışına dikkat çekerek, ABD hükümetinin yeni modellerin risklerini hızlıca değerlendirecek ulusal bir çerçeve oluşturması gerektiğini belirtiyor.
Buna karşılık, Silikon Vadisi'nin diğer büyük oyuncuları Çin açık kaynak modellerine yönelik geniş kapsamlı düzenlemelere karşı çıkıyor. Y Combinator'ın da aralarında bulunduğu 179 kurucu ve girişim, ABD Ticaret Bakanlığı'na gönderdikleri açık mektupta, yabancı açık kaynak yapay zeka modellerine erişimin engellenmemesini talep etti. Çin modellerinin ABD'li kapalı modellere kıyasla daha ucuz olduğu ve belirli görevler için doğrudan değiştirilebildiği, bunun da ABD'li şirketlerin yapay zeka geliştirme maliyetlerini düşürdüğü vurgulanıyor.
Airbnb, Coinbase, Cursor ve Databricks gibi şirketler halihazırda Çin modellerini ürün ve hizmetlerinde kullanıyor. Google, Microsoft ve Amazon gibi büyük bulut sağlayıcıları da müşterilerine Çin açık kaynak modellerini sunuyor. Microsoft'un Kimi-K3'ü Copilot ürünlerine entegre etmeyi değerlendirdiği bildiriliyor. Nvidia CEO'su Jensen Huang ise "Çin modelleri mükemmel ve üstün açık kaynak modeller kullanılmalı" diyerek bu görüşü destekliyor.
Silikon Vadisi'ndeki analizlere göre, şirketlerin Çin yapay zeka düzenlemelerine yönelik farklı tutumları iş modellerinden kaynaklanıyor. Doğrudan kapalı, üst düzey modeller satan OpenAI ve Anthropic, düşük maliyetli Çin modellerinin yaygınlaşmasıyla teknolojik ve gelir tabanlarının tehdit altında olduğunu görüyor. Buna karşılık, bulut ve yapay zeka uygulama hizmetleri satan şirketler için modelin menşei değil, fiyat, performans ve değiştirilebilirlik ön planda.
Neden önemli
ABD hükümeti, Moonshot AI'nın ABD modellerini yasa dışı damıtıp damıtmadığını ve Çin'e ihracı kısıtlı Nvidia çiplerini temin edip etmediğini araştırıyor. Soruşturma sonucunda Çinli şirketlerin ihracat kontrol listelerine eklenmesi veya ABD'li firmalarla işlemlerinin kısıtlanması gibi önlemler gündeme gelebilir. Bazı ABD'li yetkililer ve yasa koyucular, Çin yapay zeka modellerinde arka kapı, veri sızıntısı mekanizması veya kasıtlı olarak zayıflatılmış güvenlik özellikleri bulunabileceği endişesini taşıyor. Ancak The Information'a göre, bugüne kadar Çin modellerinde herhangi bir arka kapı tespit edilmiş değil; riskler şu an için yalnızca araştırma ortamlarında tanımlanmış durumda.
Sektör temsilcileri, ABD hükümetinin Çinli şirketlerin yasa dışı teknoloji çıkarma faaliyetlerini soruşturması gerektiğini ancak Çin açık kaynak modellerinin genel kullanımının kısıtlanmaması gerektiğini savunuyor. Model ağırlıkları zaten internette kamuya açık olduğu için kullanımın engellenmesi pratikte mümkün görünmüyor. Böyle bir düzenleme, uygun fiyatlı modellere bağımlı olan ABD'li girişimler ve bulut şirketlerine zarar verebilir.
Washington'da da yapay zeka politikası konusunda kafa karışıklığı hakim. Trump yönetimi başlangıçta büyüme odaklı bir politika izleyerek Biden döneminin yapay zeka güvenlik düzenlemelerini kaldırmış ve teknoloji şirketlerine asgari müdahaleyi benimsemişti. Ancak son dönemde politika değişikliğine gidilerek, yeni modellerin kamuya sunulmadan önce performans ve ulusal güvenlik risklerinin hükümet tarafından değerlendirilmesi zorunluluğu getirildi. Geçen ay yayımlanan bir başkanlık kararnamesiyle, yapay zeka şirketlerinin yeni modellerini kamuya açıklamadan en az 30 gün önce hükümete sunmasını gerektiren gizli bir değerlendirme sistemi kuruldu.
ABD Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Yapay Zeka Standartları ve İnovasyon Merkezi (CAISI) Direktörü Chris Paul'un yaklaşık üç ay sonra görevinden istifa etmesi, politika değişikliği sırasında ortaya çıkan personel boşluklarını gözler önüne serdi. CAISI, Anthropic, Google DeepMind, OpenAI, Microsoft ve xAI gibi şirketlerin henüz kamuya açıklanmamış modellerini siber saldırı, kimyasal/biyolojik silah geliştirme ve eğitim verisi kirliliği gibi riskler açısından test eden federal bir değerlendirme kurumu. Direktörün erken istifasının, hükümetin gizli modellere ilişkin değerlendirmelerinde ve şirketlerle işbirliği çerçevesinde belirsizliği artırdığı belirtiliyor.
Kaynaklara göre, Beyaz Saray'da yapay zeka sektörüne asgari düzenleme getirilmesini savunanlarla ulusal güvenlik gerekçesiyle önleyici kontroller isteyenler arasında çatışma yaşanıyor. Ulusal Güvenlik Konseyi'nin teknoloji ve ulusal güvenlik bölümünü dağıtması ve kilit yapay zeka politika kuruluşlarından uzmanların ayrılması, kurumlar arası koordinasyonu zayıflattı. ABD, bir yandan yerli yapay zeka gelişimini hızlandırma, diğer yandan Çin'in teknolojik yakalamasını ve model yayılımını sınırlama ikilemiyle karşı karşıya. Ancak hem sektör hem de yürütme organı içinde Çin yapay zeka düzenlemelerinin kapsamı ve yerli modellere hükümet müdahalesi konusunda tutarlı ilkelerin bulunmaması, ABD yapay zeka politikasındaki belirsizliği artırıyor.
