Rusya parlamentosunun alt kanadı Devlet Duması, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesini düzenleyen temel yasayı ikinci ve üçüncü okumalarda kabul etti. Düzenleme, Rus mevzuatına “egemen yapay zeka modeli” ve “ulusal yapay zeka modeli” kavramlarını dahil ederken, bu modellerin “geleneksel Rus manevi ve ahlaki değerleriyle” uyumlu olmasını yasal zorunluluk haline getiriyor.
Yasaya göre “egemen yapay zeka modeli”, tamamen Rusya’da kayıtlı bir tüzel kişi tarafından geliştirilen, oluşturulması, eğitilmesi ve verilerinin saklanması sürecinin tamamı yalnızca Rusya’daki veri merkezlerinde yürütülen model olarak tanımlanıyor. “Ulusal yapay zeka modeli” ise Rus şirketleri tarafından geliştirilecek ve verilerini Rusya’da saklayacak, ancak açık lisanslı yabancı bileşenlerden yararlanmasına izin verilecek.
Her iki model kategorisi de ancak “geleneksel Rus manevi ve ahlaki değerleriyle” uyumlu olduğunun doğrulanmasının ardından ilgili statüyü kazanabilecek. Bu doğrulamanın nasıl yapılacağına ilişkin usul ve esasları ise daha sonra Rus hükümeti belirleyecek.
Düzenleme, yapay zeka alanındaki yetki paylaşımını da açık biçimde tanımlıyor. Buna göre Rusya Devlet Başkanı, yapay zekanın geliştirilmesine ilişkin ulusal stratejiyi onaylayacak. Hükümet ise büyük temel yapay zeka modellerinin geliştirilmesi ve uygulanmasını koordine edecek, devlet destek mekanizmalarını belirleyecek ve hangi durumlarda yalnızca egemen ya da ulusal yapay zeka modellerinin kullanılabileceğine karar verecek.
Zorunlu içerik etiketleme önerisi reddedildi
Milletvekilleri, yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin zorunlu olarak işaretlenmesini öngören değişiklik önerisini kabul etmedi. Bunun yerine günlük 500 binden fazla kullanıcıya ulaşan büyük internet platformlarının, bu tür içeriklerin işaretlenmesine teknik imkan sağlaması zorunlu olacak. İşaretlemenin biçimini ise yapay zeka hizmetlerini geliştiren şirketlerle platformlar kendi başlarına belirleyecek.
Yasa ayrıca yapay zeka hizmeti sağlayıcılarına, kullanıcıları yapay zekanın ürettiği içerik üzerindeki hakların kime ait olduğu ve bu içeriğin hangi koşullarla sunulduğu konusunda bilgilendirme yükümlülüğü getiriyor. Öte yandan telif hakkıyla korunan eserlerin, teknik korumaların aşılmaması ve bu materyallere yasal yollarla erişilmiş olması şartıyla yapay zeka modellerinin eğitimi için kullanılması telif hakkı ihlali sayılmayacak.
Devlet Duması Başkanı Vyaçeslav Volodin, kabul edilen düzenlemeyi çerçeve yasa olarak nitelendirdi ve gerekli ikincil mevzuatın hükümet tarafından hazırlanacağını söyledi. Yasa 1 Eylül 2026’da yürürlüğe girecek.
Daha önce Sberbank Yönetim Kurulu Birinci Başkan Yardımcısı Aleksandr Vedyahin, Reuters’a yaptığı açıklamada Rusya’nın kendi “egemen” yapay zeka modellerini Batılı sistemlere alternatif olarak Küresel Güney ülkelerinde yaygınlaştırmayı hedeflediğini söylemişti. Vedyahin, bu sistemlerin yetenek bakımından önde gelen yabancı muadillerinin gerisinde kalabileceğini ancak “yerel zihniyeti ve gelenekleri” dikkate alacağını ve her ülkenin kendi değerleriyle uyum göstereceğini ifade etmişti.
Neden önemli
Rusya’nın bu yasası, yapay zeka geliştirmeyi ideolojik bir çerçeveye oturtan ilk kapsamlı düzenlemelerden biri olarak öne çıkıyor. “Egemen” ve “ulusal” model ayrımı, veri egemenliği ve yerel altyapı zorunluluğuyla birleştiğinde, Rusya’nın Batılı teknoloji devlerine bağımlılığı azaltma ve kendi teknoloji ekosistemini koruma stratejisinin bir parçası olarak görülebilir. Özellikle Sberbank’ın Küresel Güney’e yönelik ihracat hedefi, bu modellerin sadece iç pazar için değil, jeopolitik bir araç olarak da konumlandırıldığını gösteriyor. Ancak “geleneksel değerler” uyumunun nasıl denetleneceği henüz belirsiz; bu durum, yabancı ortaklıklar ve açık kaynak kullanımı açısından önemli bir darboğaz yaratabilir.
