Avrupa Birliği, 2 Ağustos 2026 itibarıyla Yapay Zeka Yasası’nın (AI Act) 50. maddesi kapsamında yapay zeka (YZ) için yeni şeffaflık kurallarını resmen uygulamaya koyuyor. Düzenleme, sohbet botlarının makine doğasını açıklamasını ve YZ tarafından oluşturulan tüm deepfake içeriklerin teknik bir tanımlayıcı taşımasını zorunlu kılıyor.

Yeni yasal çerçeve, Avrupa Komisyonu’nun 2026/1744 sayılı Yönetmeliği ve uygulama kılavuzları ile kesinleştirildi. Teknoloji sağlayıcıları ve yayıncılar dört temel teknik yükümlülük grubuna uymak zorunda:

  • Otomatik sistem tanıma: Sohbet botları ve sesli asistanlar, kullanıcıların bir makineyle etkileşimde bulunduklarını anında anlamasını sağlayacak şekilde tasarlanmalı.
  • YZ çıktılarının kodlanması: YZ tarafından üretilen görüntü, ses, video ve metin dosyaları, makine tarafından okunabilir bir teknik izleme kodu (filigran veya meta veri) içermeli.
  • Deepfake içerik uyarısı: Gerçek kişileri gerçekçi bir şekilde taklit eden deepfake içerik yayınlayan her birey veya kuruluş, kamuya açık bir uyarı etiketi göstermeli.
  • Kitle iletişim araçları içeriğinin kontrolü: Kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla YZ tarafından üretilen içerik, insan incelemesinden geçip düzenlemeye tabi tutulmadığı sürece etiketlenmeli.

Düzenlemeler bazı istisnalar da öngörüyor. Yazım veya dilbilgisi hatalarını düzeltmek gibi standart düzenleme görevlerine YZ uygulanması etiketlenmeyecek. Açıkça kurgusal veya hayali içerik (örneğin havada uçan insanların görüntüleri) deepfake tanımının dışında kalıyor.

Geçiş dönemi ve uygulama

Halihazırda piyasada bulunan sistemler için uyum süresi 2 Aralık 2026’ya kadar devam ediyor. Geliştiricilerin teknik altyapılarını mevcut ürün ve hizmetlere entegre etmeyi tamamlamaları için dört aylık bir geçiş süresi tanındı.

Avrupa Komisyonu, YZ destekli, tamamen YZ tarafından oluşturulmuş veya kısmen YZ tarafından düzenlenmiş içerik için üç görsel tanımlayıcı sağlıyor. Ancak bu grafik simgelerin kullanımı isteğe bağlı ve Şeffaflık Uygulama Kodu kapsamında; zorunlu teknik yükümlülüklerin yerini almıyor.

Her AB üye devleti, uygulamayı denetlemek üzere özel bir düzenleyici kurum atadı. Almanya’da Federal Ağ Ajansı merkezi piyasa denetim organı olarak görev yapıyor ve halktan ihlal bildirimlerini almak için bir portal kurdu.

Cezalar

Madde 50’yi ihlal eden kuruluşlar, 15 milyon Euro’ya kadar veya yıllık toplam küresel gelirlerinin %3’üne kadar (hangisi daha yüksekse) para cezasıyla karşı karşıya kalabilir. 2 Aralık 2026’dan itibaren AB, rıza olmadan pornografik içerik veya çocuk istismarı içeren içerik üreten YZ sistemlerine tamamen yasak getirecek ve azami 35 milyon Euro veya küresel gelirin %7’sine kadar para cezası uygulayacak. Yüksek riskli YZ için daha sıkı düzenlemeler ise sırasıyla Aralık 2027 ve Ağustos 2028’e ertelendi.

Neden önemli

Düzenleme, AB’nin YZ şeffaflığı konusunda dünyadaki en kapsamlı adımlarından biri. Sohbet botlarının ve deepfake’lerin etiketlenmesi, kullanıcıların YZ ile etkileşimde olduklarını bilmelerini sağlayarak bilgi kirliliğini ve manipülasyonu önlemeyi hedefliyor. Ancak geçiş dönemi ve isteğe bağlı görsel simgeler, uyumun ilk aşamada kullanıcılar tarafından fark edilmesini zorlaştırabilir. Özellikle makine tarafından okunabilir işaretleme mekanizmalarının (dijital filigran veya meta veri) çıplak gözle görülememesi, ortalama kullanıcının günlük arayüzde değişiklik hissetmemesine yol açacak. Yine de yüksek para cezaları, büyük teknoloji şirketlerinin uyum için hızla harekete geçmesini sağlayacak.